چرخش به شرق
تصویب پیش‌نویس برنامه 25‌ساله همکاری‌های جامع ایران و چین در هیات دولت، می‌تواند سرآغاز تحول در رویکردهای سیاست خارجی کشورمان باشد

سند همکاری بلندمدت و راهبردی میان تهران و پکن که پیش‌نویس آن در هیات‌دولت به تصویب رسید، نخستین همکاری کلان و بلندمدت با یک قدرت بزرگ در چهل‌سال گذشته و دوران پس از انقلاب اسلامی است. تصویب این سند از سوی طرف چینی و نهایی و اجرایی شدن آن، می‌تواند به معنای چرخش کامل به سمت شرق تلقی شود. در واقع، ممکن است به معنای انتخاب نهایی باشد؛ ترجیح نهایی شرق به غرب.

هیأت دولت روز دوشنبه(۲‌تیر) به ریاست حسن روحانی، رییس‌جمهوری، پیش‌نویس نهایی برنامه ۲۵‌ساله همکاری‌های جامع ایران و چین را بررسی و تأیید کرد. در این نشست، به وزارت خارجه مأموریت داده شد که طی مذاکرات نهایی با طرف چینی، بر‌اساس منافع متقابل بلندمدت، این برنامه را به امضای طرفین برساند. حسن روحانی، رییس‌جمهوری در این باره با اشاره به مزیت کلان سند راهبردی همکاری‌های ایران و چین، گفت: «این همکاری، زمینه‌ای برای مشارکت ایران و چین در پروژه‌های اساسی و زیرساخت‌های توسعه‌ای از جمله طرح بزرگ کمربند- راه است و فرصتی برای جلب سرمایه‌گذاری در حوزه‌های مختلف اقتصادی از جمله صنعت، گردشگری، فناوری اطلاعات و ارتباطات خواهد بود.» علاوه‌بر این؛ سیدعباس موسوی، سخنگوی وزارت‌امور‌خارجه کشورمان نیز روز گذشته در نشستی خبری، در مورد توافقنامه جامع ۲۵‌ساله میان ایران و چین، گفت: «این توافق جدید نیست. در سفری که رییس‌جمهوری چین به ایران داشت[سال‌۹۴] سندی به امضا رسید که یکی از بندهای آن، این بود که دو کشور باید توافق جامعی داشته باشند.» موسوی همچنین درباره تهیه پیش‌نویس این همکاری‌ها، اعلام کرد: «در سفر سال گذشته وزیر امور خارجه به پکن پیش‌نویس این توافق نوشته و تبادل شد.»

پیشینه سند همکاری‌های ۲۵‌ساله ایران و چین
پیشینه سند جامع همکاری‌های بیست‌و‌پنج ساله میان ایران و چین، به سفر رییس‌جمهوری چین به ایران در بهمن‌ماه سال‌۹۴ بازمی‌گردد. در سفر شی‌جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین به کشورمان، سند جامع و اجرایی همکاری‌های ۲۵‌ساله میان ایران و چین تدوین شد و قرار بود در بسیاری از زمینه‌ها از جمله صنعت، معدن، حمل‌و‌نقل، راه‌آهن، بنادر، فناوری‌های نو، فرهنگی و دانشگاهی، گردشگری، مسائل زیست‌محیطی و انرژی، تهران و پکن همکاری کنند و ۱۷‌سند همکاری را نیز در زمینه‌های مختلف به امضا رساندند. اما دیگر صحبتی از این توافق به میان نیامد تا اینکه در سال‌۹۷ که مذاکرات مقدماتی این برنامه در هیاتی بلندپایه از ایران با حضور رییس وقت مجلس، وزیر امور خارجه، وزیر نفت و رییس‌کل بانک مرکزی در چین انجام شد.در ادامه، مهرماه سال گذشته ظریف، وزیر‌امور‌خارجه در پاسخ به پرسشی درباره جزئیات این توافق گفت: «صرفاً پیشنهادی از سوی ایران برای روابط ۲۵ساله مطرح شده است و تازه باید بنشینیم و شروع به نوشتن توافق کنیم.» با این حال؛ چانگ‌هوا، سفیر چین در تهران سال گذشته درباره این توافق ۲۵ساله گفته بود: «روحانی و شی‌جین‌پینگ، رییس‌جمهوری چین طی دیداری که در بیشکک داشتند، به توافقات مشترک زیادی دست پیدا کردند.»
با این حال سوالی که بلافاصله مطرح می‌شود این است که چرا جمهوری اسلامی ایران و دولت تدبیر و امید به‌عنوان قوه اجرایی آن، پیش‌نویس نهایی برنامه ۲۵‌ساله همکاری‌های دو کشور را پنج سال و ۶‌ماه پس‌از سفر مهم رییس‌جمهوری چین به ایران، تأیید و تصویب و به مرحله اجرایی شدن گذاشته است؟ آیا امکان نداشت که همزمان با بهبود شکننده روابط با غرب، در جبهه شرق هم سرمایه‌گذاری می‌کردیم و از مواهب روابط با کشورهایی نظیر چین، بهره‌مند می‌شدیم؟ برخی تحلیلگران معتقدند که امضای سند برجام با غرب، باعث دوری ایران از کشورهای حوزه شرق از جمله چین شد. یکی از این تحلیلگران ابراهیم رحیم‌پور، معاون پیشین وزارت امور خارجه کشورمان است. او معتقد است که «وقتی برجام به امضا رسید، یک سری بی‌محلی‌هایی به چینی‌ها کردیم و همین بی‌محلی‌ها، در طرف چینی، بی‌اعتمادی
ایجاد کرد.»

رحیم‌پور: بی‌محلی به چین پس از امضای برجام، باعث بی‌اعتمادی پکن به تهران شد
ابراهیم رحیم‌پور، معاون پیشین وزارت امور خارجه کشورمان در گفت‌وگو با خبرنگار «صبح‌نو»، با اشاره به موانع پیشرفت سند همکاری‌های ۲۵ ساله از سوی ایران، گفت: بعد از سفر رییس جمهوری چین به ایران در سال‌۹۴، دو طرف باید روی این سند کار می‌کردند تا به مرحله اجرا برسد اما از سوی دو طرف، به تأخیر افتاد. وی افزود: وقتی برجام به امضا رسید، یک سری بی‌محلی‌هایی به چینی‌ها کردیم و همین بی‌محلی‌ها، در طرف چینی، بی‌اعتمادی ایجاد کرد. از سوی دیگر، برخی مشکلات ساختاری در حوزه سیاست خارجی، باعث می‌شود تا در این حوزه توفیق چندانی نداشته باشیم. رحیم‌پور در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به موانع پیشرفت سند همکاری‌های ۲۵‌ساله از سوی چینی‌ها نیز تاکید کرد: چینی‌ها در سیاست‌های منطقه‌ای خود، سعی می‌کنند توازن ایجاد کنند. اقدامات آن‌ها در سیاست خارجی، با تبلیغات و یک‌‌سویه‌نگری همراه نیست و وقتی صحبتی مطرح می‌کنند، مراقب عربستان، رژیم اسرائیل، هند و پاکستان هم هستند و بنابراین در این شرایط، تلاش می‌کنند اقدامات حساسیت‌برانگیز نداشته باشند. وی با بیان اینکه به نتیجه رسیدن اسناد راهبردی میان کشورها از جمله سند ۲۵‌ساله میان ایران و چین، بستگی به منافع کشورها دارد، گفت: چینی‌ها معمولاً خود را مقید نمی‌بینند. البته در قبال برخی کشورها مثل پاکستان، چون رابطه با این کشور، به‌دلیل مشکل حادشان با هند، برایشان راهبردی است بسیار مقید هستند.

باید موانع را دید
معاون پیشین وزارت امور خارجه کشورمان در پاسخ به این سؤال که چنانچه دو طرف برای اجرایی شدن سند همکاری‌های ۲۵‌ساله اهتمام داشته باشند، این سند چه مزایایی در پی خواهد داشت، گفت: چینی‌ها، چهار سطح سند راهبردی با دیگر کشورها دارند که ایران از سطح سوم این سند برخوردار است؛ یعنی راهبردهای ما برای چینی‌ها در سطح یک و دو هم نیست. بر این اساس می‌فهمیم چینی‌ها چگونه به ما نگاه می‌کنند. وی با بیان اینکه از جزئیات این سند راهبردی کسی اطلاعی ندارد، تاکید کرد: چنین سندهایی مثل قانون اساسی است که در چارچوب آن، کشورها می‌آیند نسبت به یکدیگر تعهداتی می‌دهند که از آن تخطی نکنند و آن را اجرایی کنند و اگر اجرایی نکردند، در حدفاصل ۶‌ماه گلایه‌های خود را مطرح کنند. اگر کشورها با هم سند بلندمدت داشته باشند و به آن پایبند باشند؛ خوب است اما باید موانع آن را هم دید.

تاریخ انتشار : ۱۰ تیر ماه ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۲۹
شناسه مطلب : 17110
برچسب ها
ارسال دیدگاه
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
کد امنیتی